Rok 2026 przyniesie jedną z najbardziej znaczących reform w polskim prawie pracy. Nadchodząca nowelizacja Kodeksu Pracy gruntownie zmienia sposób, w jaki obliczany jest staż pracy, mający kluczowe znaczenie dla uprawnień pracowniczych – w tym, przede wszystkim, dla wymiaru urlopu wypoczynkowego (tzw. stażu urlopowego).
Dla przedsiębiorców, osób prowadzących działalność gospodarczą i pracowników, te zmiany oznaczają konieczność przemyślenia dotychczasowych zasad i dostosowania się do nowego porządku prawnego. Poniżej przedstawiamy, co konkretnie ulegnie zmianie.
Dualny kalendarz wprowadzenia zmian
Nowe przepisy nie wejdą w życie jednocześnie dla wszystkich. Ustawodawca wprowadził rozróżnienie na sektor publiczny i prywatny:
- Sektor publiczny: nowe zasady zaczną obowiązywać w pełni już od 1 stycznia 2026 roku.
- Sektor prywatny: pracodawcy prywatni otrzymają więcej czasu na dostosowanie. Przepisy wejdą w życie po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy w Dzienniku Ustaw (np. jeśli ogłoszenie nastąpi w październiku 2025 r., to obowiązywać zaczną szacunkowo od 1 maja 2026 roku).
Kluczowa zmiana: co wliczy się do stażu pracy?
Dotychczas, do stażu pracy, od którego zależy prawo do dłuższego urlopu (26 dni po 10 latach stażu), wliczano przede wszystkim okresy zatrudnienia na podstawie umowy o pracę oraz lata nauki (np. 8 lat za ukończenie studiów wyższych).
Od 2026 roku katalog ten zostanie znacząco poszerzony o tzw. nieformalną aktywność zawodową.
1. Umowy cywilnoprawne zaliczone do stażu
Do stażu pracy zaczną być wliczane okresy wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia oraz innych umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (np. umowa agencyjna).
2. Działalność gospodarcza (samozatrudnienie) zaliczone do stażu
Do stażu pracy wliczać się będą również okresy prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej (DG), czyli samozatrudnienia. Okres ten będzie zaliczany nawet, jeśli obejmował czas korzystania z ulgi na start.
Ważne Wyłączenie: Umowa o Dzieło
Należy stanowczo podkreślić, że okresy pracy na podstawie umowy o dzieło (UoD) nie będą wliczane do stażu pracy.
Rewolucyjne działanie wsteczne (retrospektywność)
Najbardziej rewolucyjnym aspektem nowelizacji jest fakt, że nowe zasady będą działały wstecz, bez ograniczeń czasowych.
Oznacza to, że pracownik może doliczyć do swojego stażu pracy całe lata pracy na zleceniu lub prowadzenia DG, które miały miejsce przed wejściem w życie ustawy (przed 2026 rokiem). Dla wielu osób może to oznaczać natychmiastowe przekroczenie progu 10 lat stażu i nabycie prawa do 26 dni urlopu.
Udokumentowanie stażu: obowiązek pracownika i wyłączność ZUS
Wsteczne okresy pracy na zleceniu i prowadzenia DG nie zostaną automatycznie zaliczone. Proces ten zależy od pracownika i jest obwarowany ścisłymi wymogami dokumentacyjnymi:
- Wniosek pracownika: przeliczenie stażu ogólnego nastąpi wyłącznie na wniosek pracownika.
- Wyłączny dowód – zaświadczenie ZUS: jedynym akceptowanym dokumentem, który potwierdzi okresy DG lub pracy na zleceniu, będzie zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Sama umowa zlecenia czy wpis do CEIDG nie będą wystarczające.
- 24-miesięczny termin: Pracownik ma 24 miesiące od dnia wejścia w życie przepisów u danego pracodawcy na dostarczenie dokumentów potwierdzających okresy przeszłe (sprzed wejścia w życie ustawy). Okresy nieudokumentowane w tym terminie nie zostaną zaliczone.
Konsekwencje dla pracownika i kosztów pracodawcy
Zwiększenie ogólnego stażu pracy pracownika bezpośrednio przekłada się na jego uprawnienia, a tym samym na potencjalny wzrost kosztów zatrudnienia dla pracodawcy.
| Uprawnienie | Zmiana po 2026 r. | Wpływ na pracownika i koszty |
|---|---|---|
| Wymiar urlopu wypoczynkowego | Znacznie szybsze osiągnięcie progu 10 lat stażu (prawo do 26 dni urlopu). | Wzrost wartości rezerw na ekwiwalenty za urlop, konieczność korygowania wymiaru urlopu w trakcie roku. |
| Dodatek stażowy/nagrody jubileuszowe | Możliwość natychmiastowego nabycia lub podwyższenia dodatku stażowego (szczególnie w sektorze publicznym). | Bezpośredni wzrost bieżących kosztów płacowych i budżetowania na nagrody jubileuszowe (np. po 20, 25, 30 latach). |
| Okres wypowiedzenia | Szybsze osiągnięcie progu stażowego (3 lata) uprawniającego do 3-miesięcznego okresu wypowiedzenia (na czas nieokreślony). | Zwiększenie kwoty odpraw pośmiertnych i wynikających ze zwolnień grupowych. Wzrost rezerw księgowych. |
| Zasada niekumulowania | Pozostaje w mocy: jeśli aktywności (UoP, DG, Zlecenie, Nauka) nakładały się w czasie, do stażu wlicza się tylko jeden, najkorzystniejszy okres (np. 5 lat UoP + 5 lat DG w tym samym czasie to nadal 5 lat stażu, nie 10). | Zachowanie dotychczasowej fundamentalnej zasady liczenia. |
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Od 2026 roku do stażu pracy, który decyduje o wymiarze urlopu wypoczynkowego, wliczane będą okresy pracy na podstawie umowy zlecenia oraz prowadzenia jednoosobowej działalności gospodarczej (samozatrudnienia).
Tak, nowe zasady mają działanie wsteczne, co oznacza, że pracownicy będą mogli doliczyć do swojego stażu pracy okresy zlecenia lub DG, które miały miejsce przed wejściem w życie ustawy w 2026 roku.
Nowe przepisy zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2026 roku w sektorze publicznym. Pracodawcy prywatni muszą je stosować po upływie sześciu miesięcy od ogłoszenia ustawy.
Jedynym akceptowanym dowodem, który potwierdzi okresy pracy na zleceniu lub prowadzenia działalności gospodarczej, będzie zaświadczenie wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), na wniosek pracownika.
Nie. Okresy pracy świadczonej na podstawie umowy o dzieło (UoD) pozostają wyłączone i nie będą wliczane do stażu pracy uprawniającego do wyższego urlopu czy innych świadczeń.
